Utiles de conta

Utiles de pajeria


gramatica:eo:subfrazoj

Diferes

Esta mostra la diferes entre du revisas de la paje.

Lia a esta compara

Revisa presedente a ambos lados Revisa presedente
gramatica:eo:subfrazoj [2019/07/29 12:23]
Simon
gramatica:eo:subfrazoj [2019/08/10 12:00] (corente)
Simon [Subfrazoj]
Linia 1: Linia 1:
 +{{page>​naviga}}
 +
 +====== Subfrazoj ======
 +
 +Kiel frazo, **subfrazo** enhavas subjekton kaj verbon, sed ĝi formas parton de pli granda frazo.
 +
 +Ĉiu frazo entenas **ĉeffrazon**. Tion oni povas modifi diversmaniere per unu aŭ pli multaj **subfrazoj**. Se subfrazo modifas [[substantivoj#​substantivaj_vortgrupoj|substantivan vortgrupon]],​ oni nomas ĝin [[#​rilataj_subfrazoj|rilata subfrazo]] (aŭ adjektiveca subfrazo). Se ĝi modifas verbon aŭ la tutan ĉeffrazon, oni nomas ĝin [[#​adverbecaj_subfrazoj|adverbeca subfrazo]]. Kaj se ĝi ludas la rolon de substantivo,​ oni nomas ĝin [[#​substantiveca_subfrazo|substantiveca subfrazo]].
 +
 +Krome, frazo povas enhavi [[#​kunligitaj_ĉeffrazoj|pli ol unu ĉeffrazon]].
 +
 +===== Rilataj subfrazoj =====
 +
 +**Rilata subfrazo** (aŭ **adjektiveca subfrazo**) estas subfrazo, kiu modifas substantivon. Rilataj subfrazoj sekvas la substantivojn modifatajn, kaj ili kutime komenciĝas per unu de la [[pronomoj#​demandaj_kaj_rilataj_pronomoj|rilataj pronomoj]] **ci** kaj **cual**:
 +
 +  * La om **ci** ia abita asi ia vade a New York. – La viro, kiu loĝis ĉi tie, iris al Novjorko.
 +  * La poma **cual** ia cade de mea saco es aora noncomable. – La pomo, kiu falis de mia sako, estas nun nemanĝebla.
 +
 +Por klareco, oni povas apartigi rilatan subfrazon disde la cetera frazo per komoj, precipe se ĝi estas longa aŭ komplika:
 +
 +  * La poma, **cual** ia cade de mea saco en la fango a matina ier, es aora noncomable. – La pomo, kiu falis de mia sako en la koton hieraŭ matene, estas nun nemanĝebla.
 +
 +Iuj rilataj subfrazoj ne estas esencaj por la signifo de la frazo, sed simple aldonas pasantan komenton. Tiajn subfrazojn oni ĉiam apartigas per komoj:
 +
 +  * La can, **ci** ave manxas negra, ia morde la polisior. – La hundo, kiu havas nigrajn makulojn, mordis la policanon.
 +  * Mea padre, **ci** ia jubila, abita en Mexico. – Mia patro, kiu emeritiĝis,​ loĝas en Meksiko.
 +  * Esta jus, **cual** Ana ia fa, ave un bon sabor. – Ĉi tiu suko, kiun Ana faris, bongustas.
 +
 +**Ci** kaj **cual** povas funkcii kiel aŭ la subjekto aŭ la objekto de la rilata subfrazo. Objektoj normale sekvas la verbon, sed kiam unu el ĉi tiuj estas la objekto, ĝi staras antaŭ kaj la subjekto kaj la verbo:
 +
 +  * La fem **ci** me ama veni de Frans. – La virino, kiun mi amas, venas de Francujo.
 +  * La robot **cual** me ia construi no opera. – La roboto, kiun mi konstruis, ne funkcias.
 +  * Nos ta vade a mea casa, **cual** es prosima. – Ni iru al mia domo, kiu proksimas.
 +
 +Kiam la rilata pronomo estas la objekto de [[prepozicioj|prepozicio]],​ la prepozicio venas unue:
 +
 +  * La fem **de ci** nos parla labora a mea ofisia. – La virino, pri kiu ni parolas, laboras ĉe mia oficejo.
 +  * Tua libro, **en cual** me ia scrive sua nom, es sur la table. – Via libro, en kiu mi skribis ŝian nomon, estas sur la tablo.
 +
 +Kiam **de ci** aŭ **de cual** enkondukas posedatan nomon ene de la rilata subfrazo, tiun substantivon oni kutime enkondukas per **sua** por klareco:
 +
 +  * Esta fem, **de ci** **sua** sposo labora en la banco, es un cocor eselente. – Ĉi tiu virino, kies edzo laboras en la banko, estas bonega kuiristo.
 +  * La fem, **de ci** tu conose **sua** sposo, labora a me ofisia. – La virino, kies edzo vi konas, laboras ĉe mia oficejo.
 +  * La fem, **de ci** tu ia dona la letera a **sua** sposo, es encantante. – La virino, al kies edzo vi donis la leteron. estas ĉarma.
 +  * Mea auto, **de cual** **sua** motor es rompeda, es aora dejetada. – Mia aŭto, kies motoro estas rompita, estas nun rubaĵo.
 +
 +In iuj lingvoj, rilata subfrazo povas rilati al la tuta antaŭa ĉeffrazo. En Elefeno, se tio estigus dusencecon, oni povas uzi tian esprimon kiel **e lo**, **e esta**, aŭ **e acel** anstataŭe:
 +
 +  * El pote salta a un metre alta, **e esta** ia surprende me. – Li povas salti unu metron alte, kio surprizis min.
 +  * Los studia la pragmatica, **e acel es per dise** la rol de contesto en la comprende de frases. – Ili studas pragmatikon,​ kio estas la rolo de kunteksto en la kompreno de frazoj.
 +
 +Alia maniero por komenci rilatan subfrazon estas per [[adverboj#​demandaj_kaj_rilataj_adverboj|rilata adverbo]]:
 +
 +  * Me labora en Paris, **do** me abita. – Mi laboras en Parizo, kie mi loĝas.
 +  * El va visita en julio, **cuando** la clima es bon. – Li vizitos en julio, kiam la vetero estos bona.
 +  * Acel es la razona **per ce** Juan ia parti. – Tio estas la kialo, pro kiu Juan foriris.
 +
 +Tiaj rilataj subfrazoj ofte similas al [[#​adverbecaj_subfrazoj|adverbecaj subfrazoj]]:​
 +
 +  * Me laboras **do** me abita. – Mi laboras, kie mi loĝas.
 +  * El va visita **cuando** la clima es bon. – Li vizitos, kiam la vetero estos bona.
 +
 +===== Adverbecaj subfrazoj =====
 +
 +**Adverbeca subfrazo** modifas aŭ la verbon de la ĉeffrazo aŭ la ĉeffrazon mem. Adverbecan subfrazon oni enkondukas per unu el la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​adverboj-subjunkcioj|adverbaj-subjunkcioj]] (**como**, **cuando**, **cuanto**, **do**) aŭ unu el la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​specialaj_subjunkcioj|specialaj subjunkcioj]] **si**, **car**, **afin**, kaj **ca**:
 +
 +  * Me no teme la can, **car** el es multe peti. – Mi ne timas la hundon, ĉar ĝi estas tre malgranda.
 +  * **Si** los redui tro rapida sua pesa, los va regania lo. – Se ili perdos pezon tro rapide, ili regajnos ĝin.
 +  * Me core **afin** la rinoseros no catura me. – Mi kuras, por ke la rinoceroj ne kaptu min.
 +  * El ia scrive **cuando** sua madre ia demanda. – Li skribis, kiam lia patrino petis.
 +  * El dise ce el es felis **do** el abita. – Li diras, ke li estas feliĉa, kie li loĝas.
 +  * On no ia permete ce me fa la cosas **como** me ia desira. – Oni ne permesis min fari aferojn, kiel mi deziris.
 +  * Esta es plu labora **ca** me ia previde. – Ĉi tio estas pli da laboro, ol mi atendis.
 +
 +Oni povas rigardi adverbecan subfrazon enkondukitan per [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​subjunkcioj|subjunkcio]] (**como**, **cuando**, **cuanto**, **do**) kiel mallongigitan [[subfrazoj#​rilataj_subfrazoj|rilata subfrazo]]. Ekzemple, la lastajn tri ekzemplojn ĉi-supre oni povas esprimi ankaŭ ĉi-maniere:​
 +
 +  * El ia scrive **a la ora cuando** sua madre ia demanda. – Li skribis je la horo, kiam lia patrino petis.
 +  * El dise ce el es felis **a la loca do** el abita. – Li diras, ke li estas feliĉa en la loko, kie li loĝas.
 +  * On no ia permete ce me fa la cosas **en la modo** como me desira. – Oni ne permesis min fari aferojn en la maniero, kiel mi deziris.
 +
 +===== Substantivecaj subfrazoj =====
 +
 +**Substantiveca subfrazo** funkcias kiel substantivo:​ ĝi povas esti la subjekto aŭ objekto de verbo aŭ prepozicio. Substantivecajn subfrazojn oni enkondukas per la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​specialaj_subjunkcioj|specialaj subjunkcioj]] **ce** aŭ **esce**, per unu el la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​pronomoj-subjunkcioj|pronomoj-subjunkcioj]] **ci** kaj **cual**, aŭ per unu el la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​adverboj-subjunkcioj|adverboj-subjunkcioj]].
 +
 +Por eltrovi, ĉu subfrazo estas vere substantiveca subfrazo, anstataŭigu ĝin per "​li",​ "​ŝi",​ "​ĝi",​ aŭ "​ili"​. Se tio rezultigas bonan frazon, la subfrazo estas substantiveca subfrazo. Substantivecaj subfrazoj estas tipe objektoj de verboj de pensado, sensado, aŭ emocio:
 +
 +  * Me vide **do** tu es. – Mi vidas, kie vi estas.
 +  * **Cuando** me va parti, me no sabe. – Kiam mi foriros, mi ne scias.
 +  * Me sabe **de do** tu veni. – Mi scias, de kie vi venas.
 +  * Me sabe **ci** ia dise acel. – Mi scias, kiu diris tion.
 +  * Me ia oia **cual** tu ia dise. – Mi aŭdis, kion vi diris.
 +  * Me pote divina **cual** el leje. – Mi povas diveni, kiun li legas.
 +
 +Multajn substantivecajn subfrazojn oni enkondukas per la [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​specialaj_subjunkcioj|specialaj subjunkcioj]] **ce** ("​ke"​) aŭ **esce** ("​ĉu"​):​
 +
 +  * Me pensa **ce** el es bela. – Mi pensas, ke ŝi estas bela.
 +  * Me pensa **ce** el pote salta a un metre alta. – Mi pensas, ke li povas salti unu metron alte.
 +  * Me pensa **ce** si. – Mi pensas, ke jes.
 +  * Me duta **esce** el pote salta a un metre alta. – Mi dubas, ĉu li povas salti unu metron alte.
 +
 +Substantivecaj subfrazoj ofte raportas tion, kion iu diris, pensis aŭ demandis. Ĉiakaze, la tempo de la verbo en la substantiveca subfrazo restas sama kiel tiu en la origina diro, penso aŭ demando (ĝuste kiel en Esperanto):
 +
 +  * Me ia dise: "Me **veni** de London."​ (~)→(~) Me ia dise ce me **veni** de London.
 +    * Mi diris: "Mi venas de Londono."​ (~)→(~) Mi diris, ke mi venas de Londono.
 +  * El pensa: "La tren **ia es** tarda."​ (~)→(~) El pensa ce la tren **ia es** tarda.
 +    * Ŝi pensas: "La trajno malfruis."​ (~)→(~) Ŝi pensas, ke la trajno malfruis.
 +  * El ia demanda: "​Cuando nos **va parti**?"​ (~)→(~) El ia demanda cuando nos **va parti**.
 +    * Li demandis: "Kiam ni foriros?"​ (~)→(~) Li demandis, kiam ni foriros.
 +  * Me va vole sabe: "Do la selebra **es**?"​ (~)→(~) Me va vole sabe do la selebra **es**.
 +    * Mi volos scii: "Kie estas la festo?"​ (~)→(~) Mi volos scii, kie la festo estas.
 +
 +Rilataj kaj adverbecaj subfrazoj povas aspekti simile al substantivecaj subfrazoj. Por klarigi, ke oni intencas rilatan aŭ adverbecan subfrazon, aldonu substantivon aŭ pronomon antaŭ **cual** aŭ **ci**:
 +
 +  * Me no comprende **la ata** cual tu intende. – Mi ne komprenas la agon, kiun vi intencas.
 +  * Me ia oia **lo cual** tu ia dise. – Mi aŭdis tion, kio vi diris.
 +  * Me no conose **el ci** tu ia indica. – Mi ne konas tiun, kiun vi indikis.
 +  * Me vide **la loca do** tu es. – Mi vidas la lokon, kie vi estas.
 +  * Me no sabe **la ora cuando** me va parti. – Mi ne scias la horon, kiam mi foriros.
 +
 +===== Kunligitaj ĉeffrazoj =====
 +
 +Per [[konjunkcioj_kaj_subjunkcioj#​konjunkcioj|konjunkcioj]] oni povas kunligi du ĉeffrazojn kiel unu solan frazon. Oni ofte inkluzivas komon antaŭ la konjunkcio:
 +
 +  * Me ia desira la auto, **ma** me no ia ave la mone. – Mi deziris la aŭton, sed mi ne havis la monon.
 +  * Me desira un bon carera **e** me vole ance trova un sposa bela. – Mi deziras bonan karieron kaj mi volas ankaŭ trovi belan edzinon.
 +
 +Tiaj ĉeffrazoj povas stari kiel sendependaj frazoj, kun aŭ sen konjunkcioj:​
 +
 +  * El ia vole canta **e** el ia vole dansa, **ma** el ia teme. – Li volis kanti kaj li volis danci, sed li timis.
 +  * El ia vole canta. **E** el ia vole dansa. **Ma** el ia teme. – Li volis kanti. Kaj li volis danci. Sed li timis.
 +  * El ia vole canta. El ia vole dansa. El ia teme. – Li volis kanti. Li volis danci. Li timis.
  
gramatica/eo/subfrazoj.txt · Editada: 2019/08/10 12:00 par Simon