Utiles de conta

Utiles de pajeria


gramatica:eo:prepozicioj

Diferes

Esta mostra la diferes entre du revisas de la paje.

Lia a esta compara

gramatica:eo:prepozicioj [2019/07/15 15:52]
Simon creada
gramatica:eo:prepozicioj [2019/08/10 11:59] (corente)
Simon
Linia 1: Linia 1:
 +{{page>​naviga}}
 +
 +====== Prepozicioj ======
 +
 +**Prepozicio** estas speciala vorto, kiu enkondukas [[substantivoj#​substantiva_vortgrupo|substantivan vortgrupon]],​ forminte **prepozician vortgrupon**. Prepozicia vortgrupo tipe modifas antaŭan substantivon,​ pronomon, adjektivon, aŭ adverbon – aŭ ĝi povas modifi tutan frazon. La prepozicio indikas, kiel la substantiva vortgrupo rilatas al la enhavanta strukturo, montrante la rolon, kiun ĝi ludas en la modifo.
 +
 +Elefeno havas 22 prepoziciojn.
 +
 +===== a =====
 +
 +**A** signifas "​ĉe"​. Ĝi prezentas lokon aŭ tempon kiel simplan punkton, aŭ kiel ĝeneralan spacon aŭ periodon, ignorante ties internan strukturon:
 +
 +  * Nos senta **a** la table. – Ni sidas ĉe la tablo.
 +  * Me va encontra tu **a** la crus de vias. – Mi renkontos vin ĉe la vojkruciĝo.
 +  * La scala apoia **a** la mur. – La ŝtupetaro apogas sin ĉe la muro.
 +  * Tua casa es **a** lado de mea casa. – Via domo estas flanke de mia.
 +  * El reposa **a** casa. – Li restas hejme.
 +  * Sudan es **a** sude de Misre. – Sudano estas sude de Egiptujo.
 +  * La barco es **a** mar. – La ŝipo estas sur la maro.
 +  * El ia fini la labora **a** la comensa de la anio. – Ŝi finis la laboron komence de la jaro.
 +  * **A** medianote, on va vide focos de arte. – Je noktomezo okazos artfajraĵoj.
 +  * Me debe parti **a** la ora des-ses. – Mi devas foriri je la dek-sesa horo.
 +
 +Per metafora etendiĝo, **a** enkondukas la referencpunkton en rilato:
 +
 +  * Tu sta tro prosima **a** la borda. – Vi staras tro proksime al la bordo.
 +  * La forma de Italia es simil **a** un gama. – La formo de Italujo similas al kruro.
 +  * Esta pen parteni **a** me. – Ĉi tiu skribilo apartenas al mi.
 +  * Cual aveni si on no conforma **a** la regulas? – Kio okazas, se oni ne konformigas sin al la reguloj?
 +  * **A** la min tredes persones espeta. – Almenaŭ tridek homoj atendas.
 +
 +Krome, **a** povas esprimi movon direkte al punkto. Tio inkluzivas tiajn metaforajn movojn kiel transdonoj al ricevantoj, kaj ŝanĝoj al novaj statoj:
 +
 +  * Me viaja **a** New York. – Mi vojaĝas al Novjorko.
 +  * Pone tua libros **a** via. – Formetu viajn librojn.
 +  * El leva sua oios **a** la sielo. – Li levas la okulojn al la ĉielo.
 +  * El ia dona un oso **a** la can. – Ŝi donis oston al la hundo.
 +  * La sorsor ia cambia se **a** un capra. – La sorĉisto ŝanĝis sin en kapron.
 +  * La seja ia cade **a** pesos. – La seĝo falis en pecojn.
 +  * La xico ia ajunta sua nom **a** la lista. – La knabo aldonis sian nomon al la listo.
 +  * Dise **a** me tua nom. – Diru al mi vian nomon.
 +  * Me no va responde **a** acel demanda. – Mi ne respondos al tiu demando.
 +  * Nos desira **a** tu un bon aniversario. – Ni deziras al vi bonan datrevenon.
 +  * Tua idea pare asurda **a** me. – Via ideo ŝajnas absurda al mi.
 +  * Me pasea longo la strada, de un fini **a** la otra. – Mi promenas laŭ la strato, de unu fino al la alia.
 +  * Tu irita me de tempo **a** tempo. – Vi agacas min de tempo al tempo.
 +  * La note progresa **a** la lus prima. – La nokto progresas al la tagiĝo.
 +  * De lundi **a** jovedi es cuatro dias. – De lundo al ĵaŭdo estas kvar tagoj.
 +
 +Fakte iu ajn prepozicio, kiu indikas lokon, povas indiki ankaŭ movon direkte al tiu loko. Ekzemple, en **me pone mea libros en mea saco** ("mi metas miajn librojn en mian sakon"​),​ **en** evidente implicas movon en la sakon, ne jam en la sako. Kiam oni bezonas aldonan klarecon, oni povas meti **a** antaŭ la prepozicio por klarigi la sencon de movo direkte al io:
 +
 +  * Core **a** la casa. – Kuru al la domo.
 +  * Core **en** la casa. – Kuru en la domo.
 +  * Core **a en** la casa. – Kuru en la domon.
 +  * La gato salta **sur** la table. – La kato salta sur la tablo/​tablon.
 +  * La gato salta **a sur** la table. – La kato salta sur la tablon.
 +
 +Aparta uzo de **a** estas por ebligi la uzon de prepozicio sen sekvanta substantiva vortgrupo, do kiel [[adverboj|adverbo]]. Se la prepozicio montras //lokon//, la kombinaĵo sugestas movon en la indikita direkto. **A ante** kaj **a pos** estas ankaŭ uzataj por indiki antaŭajn aŭ postajn //​tempojn//:​
 +
 +  * La can core **a ante**. – La hundo kuras antaŭen/​antaŭe.
 +  * Tu pote pone tua saco **a supra**. – Vi povas meti vian sakon supren.
 +  * La sumerjor ia vade **a su**. – La plonĝisto iris malsupren.
 +  * Vide **a su**. – Vidu sube.
 +  * Me ia visita esta vila **a ante**. – Mi vizitis ĉi tiun urbon antaŭe.
 +  * Nos pote reveni **a pos**. – Ni povas reveni poste.
 +
 +Alia aparta uzo de **a** ebligas aldoni komplementon al la objekto de frazo. (Iafoje eblas tiel uzi ankaŭ aliajn prepoziciojn.)
 +
 +  * El ia pinti sua casa **a** blanca. – Li farbis sian domon blanka.
 +  * Me va servi la gambas **a**/​**en** fria. – Mi prezentos la salikoketojn malvarmaj.
 +  * Los ia eleje Maria **a**/​**per** presidente. – Ili elektis Marian prezidanto.
 +
 +La komplemento povas esti infinitivo. Eblas uzi **per** anstataŭ **a**, sed tiam la signifo estas, ke la //​subjekto//​ de la ĉefverbo intencas fari la agon de la infinitivo. **A** indikas, ke la subjekto celas, ke la //objekto// ĝin faru:
 +
 +  * El comanda la soldatos **a** ataca la fortres. – Li ordonas la soldatojn ataki la fortreson.
 +  * Me va instrui vos **a** parla la lingua. – Mi instruos vin paroli la lingvon.
 +
 +===== ante =====
 +
 +**Ante** signifas "​antaŭ"​. Ĝia malo estas **[[#​pos|pos]]**.
 +
 +En spaco, ĝi indikas lokon ĉe la pli grava flanko de specifa objekto. Kiu flanko estas pli grava, tio dependas de la objekto kaj ĝia situacio. Multaj aferoj havas evidentan antaŭan flankon, kun kiu ili alfrontas la mondon; aliokaze **ante** signifas nur "ĉe la pli proksima flanko de":
 +
 +  * Mea peto es **ante** mea dorso. – Mia brusto estas antaŭ mia dorso.
 +  * La jornales es **ante** la libros. – La gazetoj estas antaŭ la libroj.
 +  * Lo es tan oscur ce me no pote vide mea mano **ante** mea oios. – Estas tiel mallume, ke mi ne povas vidi mian manon antaŭ la okuloj.
 +  * Un can reposa **ante** la boteca. – Hundo kuŝas antaŭ la butiko.
 +  * Nos ave multe labora **ante** nos. – Ni havas multe da laboro antaŭ ni.
 +
 +En tempo **ante** indikas punkton pli fruan ol specifa tempo:
 +
 +  * Janero veni **ante** febrero. – Januaro venas antaŭ februaro.
 +  * Los intende fini la labora **ante** la reposa de sol. – Ili intencas fini la laboron antaŭ la sunsubiro.
 +  * Verje a sinistra **ante** la fini de la strada. – Turnu vin dekstren antaŭ la fino de la strato.
 +  * Nos esperia la lampo **ante** la tona. – Ni spertas la fulmon antaŭ la tondro.
 +
 +**Ante** povas ankaŭ indiki movon al loko antaŭ io (= **a ante**):
 +
 +  * On ia pone un monton de libros **ante** me. – Oni metis amason da libroj antaŭ mi/min.
 +  * Me veni **ante** tu per demanda per tua pardona. – Mi venas antaŭ vin por pardonpeti.
 +
 +**Ante cuando** signifas "​antaŭ ol", subjunkcie ("​antaŭ la tempo, kiam"​):​
 +
 +  * Nos vide la lampo **ante cuando** nos oia la tona. – Ni vidas la fulmon, antaŭ ol ni aŭdas la tondron.
 +
 +===== asta =====
 +
 +**Asta** signifas "​ĝis"​ specifa objekto aŭ loko:
 +
 +  * El ia acompania me **asta** mea auto. – Ŝi akompanis min ĝis mia aŭto.
 +  * La tera es covreda con neva **asta** la montania. – La tero estas kovrita per neĝo ĝis la montoj.
 +  * Me es empapada **asta** mea pel. – Mi estas trempita ĝis mia haŭto.
 +  * La preso ia cade **asta** sola un euro. – La prezo falis ĝis nur unu eŭro.
 +  * El ia visita cada pais de Andora **asta** Zambia. – Li vizitis ĉiun landon de Andoro ĝis Zambio.
 +  * Studia pajes dudes-sinco **asta** cuatrodes-du. – Studu paĝojn 25 ĝis 42 (inkluzive).
 +
 +Ĉi tio kondukas al la tempa senco de **asta**, kiu estas ankaŭ "​ĝis":​
 +
 +  * El labora **asta** medianote. – Li laboras ĝis noktomezo.
 +  * Espeta **asta** la estate. – Atendu ĝis la somero.
 +  * **Asta** doman! – Ĝis morgaŭ!
 +
 +===== ca =====
 +
 +**Ca** signifas "​ol"​. Ĝi indikas la referencpunkton por neegaleca komparo:
 +
 +  * Mea can es plu intelijente **ca** me. – Mia hundo estas pli inteligenta ol mi.
 +  * Acel es multe min interesante **ca** esta. – Tio estas multe malpli interesanta ol tio ĉi.
 +  * La sielo e tera ave cosas plu **ca** tu imajina en tua filosofia. – La ĉielo kaj la tero havas pli da aferoj, ol vi imagas en via filozofio.
 +
 +===== como =====
 +
 +**Como** signifas "​kiel"​. Ĝi indikas la referencpunkton por egaleca komparo:
 +
 +  * El rie **como** un iena. — Li ridas kiel hieno.
 +  * Tua cor es dur **como** petra. – Via koro estas malmola kiel petro.
 +  * Iogurte es **como** crema. – Jogurto estas kiel kremo.
 +  * Tu ia veni a la mesma conclui **como** me. – Vi atingis la saman konkludon kiel mi.
 +  * Me pote salta tan alta **como** tu. – Mi povas salti tiel alte kiel vi.
 +  * Condui **como** un adulte. – Kondutu kiel plenkreskulo.
 +
 +===== con =====
 +
 +**Con** signifas "​kun"​. Ĝia malo estas **[[#​sin|sin]]**.
 +
 +Ĝi enkondukas akompanan ulon, aĵon, aŭ staton:
 +
 +  * Me vide la xica **con** sua padre. – Mi vidas la knabinon kun ŝia patro.
 +  * Los vole come **con** nos. – Ili volas manĝi kun ni.
 +  * Nos bevi cafe **con** lete. – Ni trinkas kafon kun lakto.
 +  * On ia misca la zucar **con** sal. – Oni miksis la sukeron kun salo.
 +  * Los batalia **con** la elementos. Ili batalas kun la elementoj.
 +  * No multe parolas comensa **con** X. – Ne multaj vortoj komenciĝas per X.
 +  * El ia dona a me un libro **con** multe fotos. – Ŝi donis al mi libron kun multaj fotoj.
 +  * Elena es un xica **con** capeles roja. – Elena estas knabino kun ruĝaj haroj.
 +  * La om vea senta **con** un pipa en sua boca. – La maljunulo sidas kun pipo en la buŝo.
 +  * Sua sposa regarda el **con** stona. – Lia edzino rigardas lin kun miro.
 +  * Compara esta **con** la clima de ier. – Komparu ĉi tion kun la hieraŭan veteron.
 +  * Tota cambia **con** la pasa de tempo. – Ĉio ŝanĝiĝas kun la paso de tempo.
 +  * A cada dia, me leva **con** la sol. – Ĉiutage mi leviĝas kun la suno.
 +  * E **con** acel parolas, el ia desapare. – Kaj kun tiuj vortoj li malaperis.
 +
 +**Con** povas ankaŭ signifi "​per",​ prezentante ion, kion uzas kiel ilon:
 +
 +  * Me scrive **con** un pen. – Mi skribas per skribilo.
 +  * Nos oia **con** nosa oreas. – Ni aŭdas per niaj oreloj.
 +  * La cavalo colpa **con** sua pede. – La ĉevalo batas per sia piedo.
 +  * El ia compra un casa **con** la mone cual el ia erita. – Li aĉetis domon kun la mono, kiun li heredis.
 +
 +Kiam ago okazas per io pli abstrakta aŭ malpli ileca, oni preferas **[[#​par|par]]**.
 +
 +**An con** signifas "​malgraŭ":​
 +
 +  * Nos va fali **an con** tu aida. – Ni malsukcesos malgraŭ via helpo.
 +
 +===== contra =====
 +
 +**Contra** signifas "​kontraŭ"​. Ĝi enkondukas ion, kio frontas aŭ moviĝas en la alia direkto, ĉu vere, ĉu metafore:
 +
 +  * Clui tua oios **contra** la lus. – Fermu viajn okulojn kontraŭ la lumo.
 +  * Esta camera es secur **contra** acua. – Ĉi tiu fotilo estas akvimuna.
 +  * La elinicas antica ia batalia **contra** Parsa. – La antikvaj grekoj batalis kontraŭ Persujo.
 +  * La scala es **contra** la sepe. – La ŝtupetaro estas kontraŭ la palisaro.
 +  * El lisca e cade **contra** la mur. – Li glitas kaj falas kontraŭ la muro.
 +  * Nada **contra** la flue es difisil. – Naĝi kontraŭ la fluo malfacilas.
 +  * Me es **contra** la gera. – Mi estas kontraŭ la milito.
 +  * Tu ia ata **contra** mea desiras. – Vi agis kontraŭ miaj deziroj.
 +
 +===== de =====
 +
 +**De** signifas "​de"​. Ĝi prezentas ion kiel originon:
 +
 +  * Me es **de** New York. – Mi estas de Novjorko.
 +  * Me viaja **de** Paris a London. – Mi vojaĝas de Parizo al Londono.
 +  * La paperes ia cade **de** la fenetra. – La paperoj falis de la fenestro.
 +  * Me ia reseta un letera **de** la re. – Mi ricevis leteron de la reĝo.
 +  * La furor asconde sua fas **de** la cameras. – La rabisto kaŝas sian vizaĝon de la fotiloj.
 +  * La acua difere **de** la asida par sua cimica. – Akvo diferencas de acido per sia kemio.
 +  * La resulta depende **de** la metodo usada. – La rezulto dependas de la uzata metodo.
 +  * Nos labora ja **de** la lus prima. – Ni jam laboras de la tagiĝo.
 +  * Multe anios ia pasa **de** la gera. – Multaj jaroj pasis de post la milito.
 +  * La table es fada **de** lenio. – La tablo estas farita el ligno.
 +  * Tu gusta carne **de** oveta? – Ĉu vi ŝatas ŝafidaĵon?​
 +
 +Per etendiĝo, **de** enkondukas la ulon aŭ aĵon, al kiu io apartenas:
 +
 +  * Acel es la auto **de** mea frate. – Tio estas la aŭto de mia frato.
 +  * Me gusta escuta la canta **de** la avias. – Mi ŝatas aŭskulti la kantadon de la birdoj.
 +  * El ia es impresada par la cuietia **de** la foresta. – Ŝi estis imponita de la trankvileco de la arbaro.
 +  * Dona un peso **de** torta a me, per favore. – Bonvolu doni al mi pecon de kuko.
 +
 +Pli abstrakte, **de** ofte indikas ĝeneralan rilaton inter du aferoj, aŭ inter kvalito aŭ ago kaj afero:
 +
 +  * Me ave tre caxas **de** libros per vende. – Mi havas tri skatolojn da librojn por vendi.
 +  * El ia presta a me un tela **de** un color fea. – Ŝi pruntis al mi malbelkoloran tukon.
 +  * La tore ave cuatro metres **de** altia. – La turo estas kvar metrojn alta.
 +  * Esta balde es plen **de** pexes. – Ĉi tiu sitelo estas plena de fiŝoj.
 +  * Nos vole es libre **de** vos. – Ni deziras esti liberaj de vi.
 +  * La ora ia veni per parla **de** multe cosas. – Venis la tempo por paroli pri multaj aferoj.
 +
 +Tion, kio estus kunmetita substantivo en iuj lingvoj, Elefeno kutime esprimas per du substantivoj ligitaj de **de**:
 +
 +  * Mea oculo **de** sol es rompeda. – Miaj sunokulvitroj estas rompitaj.
 +  * La gavota es un avia **de** mar. – La mevo estas marbirdo.
 +  * Esta va es tua sala **de** dormi. – Tio ĉi estos via dormoĉambro.
 +  * Tu ia oblida aplica la freno **de** mano. – Vi forgesis apliki la manbremson.
 +  * Per sua come **de** matina, el bevi sola cafe. – Por sia matenmanĝo li nur trinkas kafon.
 +  * El es la campion **de** mundo **de** tenis **de** table – Li estas la tablotenisa mondoĉampiono.
 +
 +**De** aperas kiel la dua elemento en nombro da fiksaj esprimoj, kiuj funkcias kiel kompleksaj prepozicioj:​
 +
 +  * Los ia ajunta tota ingredientes **con eseta de** la sal. – Ili aldonis ĉiun ingrediencon escepte de la salo.
 +  * Los ia usa zucar **en loca de** sal. – Ili uzis sukeron anstataŭ salo.
 +  * Me es tarda **par causa de** un conjesta de trafica. – Mi malfruas pro trafikŝtopiĝo.
 +  * La campaneria es **a destra de** la catedral. – La sonorilturo estas dekstre de la katedralo.
 +
 +Oni povas meti **de** antaŭ alian prepozicion por indiki movon, kiu malproksimiĝas de io:
 +
 +  * La gato salta **de sur** la seja. – La kato saltas de sur la seĝo.
 +  * Un arania rampe **de pos** la orolojo. – Araneo rampas el malantaŭ la horloĝo.
 +  * La pasaros asende **de entre** la arbores. – La paseroj leviĝas el inter la arboj.
 +
 +Kiel **[[#​a|a]]**,​ **de** povas ŝanĝi prepozicion al [[adverboj|adverbo]]. La adverbo signifas "de tiu loko, kiun sugestas la kunteksto":​
 +
 +  * La monstro ia veni **de su**. – La monstro venis de sube.
 +  * La gidor ia cria **de ante**, ma me no ia pote oia. – La gvidanto kriis de antaŭe, sed mi ne povis aŭdi.
 +
 +**De cuando** signifas "de kiam", subjunkcie ("​(jam) de la tempo, kiam"​):​
 +
 +  * **De cuando** me ia es un enfante, me desira sta sur la luna. – De kiam mi estis infano, mi deziras stari sur la luno.
 +
 +===== en =====
 +
 +**En** signifas "​en"​. Ĝia malo estas **[[#​estra|estra]]**.
 +
 +Ĝi indikas lokon en spaco aŭ tempo, kiu estas tute aŭ parte entenata en io alia:
 +
 +  * Mea cor es **en** mea peto. – Mia koro estas en mia brusto.
 +  * La sol es **en** la sielo. – La suno estas en la ĉielo.
 +  * Nos espeta **en** la auto. – Ni atendas en la aŭto.
 +  * La plantas es **en** vasos. – La plantoj estas en vazoj.
 +  * Sua ditos es fisada **en** la manico de un tas. – Liaj fingroj estas fiksitaj en la tenilo de taso.
 +  * Me ave alga pensas **en** mea mente. – Mi havas kelkajn pensojn en mia mento.
 +  * Gatos no gusta es **en** acua. – Katoj ne ŝatas esti en akvo.
 +  * Nos no vide la stelas **en** la dia. – Ni ne vidas la stelojn en la tago.
 +  * Beethoven ia nase **en** 1770. – Betoveno naskiĝis en 1770.
 +  * Nos ia visita la museo **en** febrero. – Ni vizitis la muzeon en februaro.
 +  * El ia scrive la libro **en** tre semanas. – Ŝi verkis la libron en tri semajnoj.
 +
 +Metafore, la loko povas esti stato, aŭ ago, aŭ maniero:
 +
 +  * Me no vole viaja **en** esta clima. – Mi ne volas vojaĝi en ĉi tiu vetero.
 +  * La construida es **en** foco. – La konstruaĵo brulas ("​estas en fajro"​).
 +  * Nos es **en** peril. – Ni estas en danĝero.
 +  * Esce nos es **en** acorda? – Ĉu ni estas en konsento?
 +  * **En** ajunta, me vide un problem nova. – Aldone mi vidas novan problemon.
 +  * **En** fato, me vide du problemes. – Fakte mi vidas du problemojn.
 +  * Nos ia pasa un ora **en** conversa. – Ni pasigis horon en konversaciado.
 +  * La enfantes senta **en** un sirculo. – La infanoj sidas en rondo.
 +  * Me va repete esta **en** elinica. – Mi ripetos ĉi tion en la greka.
 +  * La presos es **en** euros. – La prezoj estas en eŭroj.
 +
 +**En** povas indiki ankaŭ "en -n", do movon al la internon de io (= **a en**):
 +
 +  * El ia cade **en** la rio. – Li falis en la riveron.
 +  * Pone la dejeto **en** la baldon. – Metu la rubaĵon en la rubujon.
 +  * Un bon idea ia veni **en** sua testa. – Bona ideo venis en ŝian kapon.
 +  * Me ia tradui la article **en** franses. – Mi tradukis la artikolon en la francan.
 +  * Nos pasa **en** un eda nova. – Ni pasas en novan epokon.
 +
 +**En cuando** signifas "​dum",​ "je punkto en la tempo, kiam":
 +
 +  * Lo ia comensa pluve forte **en cuando** la reportor ia parla. – Komencis pluvi peze, dum la raportisto parolis.
 +
 +===== entre =====
 +
 +**Entre** signifas "​inter"​. Ĝi indikas, ke unu loko aŭ tempo estas ĉirkaŭata de du aŭ pli multaj aliaj:
 +
 +  * Mea testa es **entre** mea oreas. – Mia kapo estas inter miaj oreloj.
 +  * La table es **entre** la seja e la mur. – La tablo estas inter la seĝo kaj la muro.
 +  * Txesco es **entre** Deutxland, Osteraic, Slovenia, e Polsca. – Ĉeĥujo estas inter Germanujo, Aŭstrujo, Slovenujo, kaj Pollando.
 +  * El viaja **entre** Paris e Madrid a cada semana. – Ŝi vojaĝas inter Parizo kaj Madrido ĉiusemajne.
 +  * Tu es **entre** amis asi. – Vi estas inter amikoj ĉi tie.
 +  * La bal ia cade **entre** la flores. – La pilko falis inter la florojn.
 +  * Cual es la difere **entre** un mur e un sepe? – Kio estas la diferenco inter muro kaj palisaro?
 +  * Elefen promove comunica **entre** poplas. – Elefeno antaŭenigas komunikadon inter popoloj.
 +  * On va ave un interval de des minutos **entre** la du atas. – Okazos dekminuta intervalo inter la du aktoj.
 +  * El ia nase **entre** la geras. – Li naskiĝis inter la militoj.
 +  * Me velia usual **entre** sete e oto. – Mi kutime vekiĝas inter la sepa kaj la oka.
 +  * On debe paia **entre** des e dudes euros. – Oni devas pagi inter dek kaj dudek eŭrojn.
 +
 +===== estra =====
 +
 +**Estra** signifas "​ekster"​. Ĝia malo estas **[[#​en|en]]**.
 +
 +Ĝi indikas lokon, kiu //ne// estas entenata en io alia:
 +
 +  * Mea sapato es **estra** mea calseta. – Mia ŝuo estas ekster mia ŝtrumpeto.
 +  * El abita **estra** la site. – Ŝi loĝas ekster la urbo.
 +  * On no ave aira **estra** la barcon. – Ne estas aero ekster la ŝipo.
 +  * Tu es aora **estra** peril. – Vi estas ekster danĝero nun.
 +  * No telefoni **estra** la oras de labora. – Ne telefonu ekster laborhoroj.
 +
 +**Estra** povas ankaŭ indiki movon al tia loko (= **a estra**):
 +
 +  * La enfantes core **estra** la casa. – La infanoj kuris el la domo.
 +
 +Metafore, **estra** povas signifi "​escepte de":
 +
 +  * El recorda no cosa **estra** sua nom. – Li memoras nenion krom sian nomon.
 +
 +===== longo =====
 +
 +**Longo** havas la spacan signifon de "​laŭ"​. Ĝi indikas la vojon, kiun io sekvas, dum ĝi moviĝas:
 +
 +  * Me pasea **longo** la strada. – Mi promenas laŭ la strato.
 +  * La balsa ia flota **longo** la rio. – La floso flosis laŭ la rivero.
 +  * La xico lisca **longo** la ramo. – La knabo glitas laŭ la branĉo.
 +  * Un arania rampe **longo** mea gama. – Araneo rampas laŭ mia kruro.
 +
 +Per etendiĝo, ĝi povas signifi ankaŭ "laŭ la opinio de" io dirita aŭ verkita:
 +
 +  * Longo la predise, oji va es an plu calda. – Laŭ la prognozo morgaŭ estos eĉ pli varme.
 +  * La viaja tra tempo es posible, longo esta fisiciste. – Tempovojaĝoj eblas laŭ ĉi tiu fizikisto.
 +
 +===== par =====
 +
 +**Par** signifas "​(fare) de". Ĝi indikas la faranton de pasiva verbo, aŭ la aŭtoron de kreaĵo:
 +
 +  * El ia es colpada **par** un bal de neva. – Li estis trafita de neĝbulo.
 +  * Me es surprendeda **par** tua reata. – Mi estas surprizita de via reago.
 +  * Suiz es ensircada **par** otra paises. – Svislando estas ĉirkaŭata de aliaj landoj.
 +  * //Hamlet// es un teatral **par** Shakespeare. – //Hamleto// estas teatraĵo de Ŝekspiro.
 +
 +Per etendiĝo ĝi indikas ankaŭ agon aŭ metodon, per kiu oni faras ion:
 +
 +  * Me ia viaja asi **par** tren. – Mi vojaĝis ĉi tien per trajno.
 +  * Roberto es mea fio **par** sposi. – Roberto estas mia bofilo.
 +  * La botelas es codigida **par** color. – La boteloj estas koditaj laŭ koloro.
 +  * Nos ia descovre tua secretas **par** nos spiores. – Ni eltrovis viajn sekretojn per niaj spionoj.
 +  * La prisonida ia evade **par** desembla se como un porte. – La malliberulo eskapis maskvestante sin kiel pordo.
 +  * Me va destrui la sepe **par** sola un colpa de pede. – Mi detruos la palisaron per nur unu piedbato.
 +  * On no pote solve esta problem **par** negosia. – Oni ne povas solvi ĉi tiun problemon per intertraktado.
 +
 +Kiam oni substantivigas [[verboj#​transitiveco|transitivan verbon]] kaj la subjekto kaj objekto de la verbo estas similspecaj (ekzemple ambaŭ estas homoj), oni uzas **par** por indiki la subjekton kaj **de** aŭ **a** por indiki la objekton:
 +
 +  * La ama **par** la madre. – La amo (fare) de la patrino. //(La patrino amas)//
 +  * La ama **de**/​**a** la madre. – La amo al/de la patrino. //(Oni amas la patrinon)//
 +  * La ataca **de** la troianes **par** la elinicas. – La atako al/de la trojanoj fare de la grekoj. //(La grekoj atakas la trojanojn)//​
 +
 +===== per =====
 +
 +**Per** signifas "​por"​. Ĝi enkondukas intencitan celon aŭ ricevanton:
 +
 +  * Nos labora **per** mone. – Ni laboras por mono.
 +  * Tases es usada **per** bevi. – Tasoj estas uzataj por trinki.
 +  * Me viaja **per** vide la mundo. – Mi vojaĝas por vidi la mondon.
 +  * Tu es vestida **per** un sera de dansa. – Vi estas vestita por vespero da dancado.
 +  * Me va vade a la botecas **per** tu. – Mi iros al la vendejoj por vi.
 +  * El ia scrive la libro **per** sua madre. – Ŝi verkis la libron por sia patrino.
 +  * La viaja va es perilosa **per** tu. – La vojaĝo estos danĝera por vi.
 +  * Me batalia **per** mea vive. – Mi batalas por mia vivo.
 +  * **Per** esta razona, me no pote parla longa. – Pro tiu kialo mi ne povas paroli longe.
 +  * **Per** esemplo, considera la balena. – Ekzemple, konsideru la balenon.
 +
 +Per etendiĝo ĝi indikas ankaŭ aferon, kiun oni interŝangas por alia:
 +
 +  * Tu ia paia tro **per** acel computador. – Vi pagis tro por tiu komputilo.
 +  * Me ia compra lo **per** mil euros. – Mi aĉetis ĝin por mil eŭroj.
 +  * Grasias **per** tua carta postal. – Dankon pro via poŝtkarto.
 +
 +Ĝi povas indiki intencitan tempodaŭron:​
 +
 +  * Nos vade a Colorado **per** un semana. – Ni iras al Kolorado por semajno.
 +  * Me no va retarda tu **per** plu ca un minuto. – Mi ne prokrastos vin por pli ol minuto.
 +
 +Kiel aparta okazo, **per** enkondukas ion, kion oni favoras, aŭ nome de kio oni parolas:
 +
 +  * Me ia vota **per** la proposa, ma tu ia vota contra lo. – Mi voĉdonis por la propono, sed vi voĉdonis kontraŭ ĝi.
 +  * Car tu no ia es ala, me ia parla **per** tu. – Ĉar vi ne estis tie, mi parolis en via nomo.
 +
 +===== pos =====
 +
 +**Pos** signifas "​post"​ aŭ "​malantaŭ"​. Ĝia malo estas **[[#​ante|ante]]**.
 +
 +En spaco, ĝi indikas lokon je la malpli grava flanko de specifa objekto:
 +
 +  * Mea dorso es **pos** mea peto. – Mia dorso estas malantaŭ mia brusto.
 +  * La aparatas es **pos** un porte securida. – La ekipaĵo estas malantaŭ ŝlosita pordo.
 +  * La xicos turbosa ia asconde **pos** la cabana. – La miskondutaj knaboj kaŝis sin malantaŭ la kabano.
 +
 +En tempo, **pos** indikas punkton, kiu sekvas specifan tempon:
 +
 +  * Desembre veni **pos** novembre. – Decembro venas post novembro.
 +  * Los va comensa bevi **pos** la reposa de sol. – Ili komencos trinki post sunsubiro.
 +  * Verje a destra **pos** la eglesa. – Turnu vin dekstren post la preĝejo.
 +  * Me va reveni **pos** tre dias. – Mi revenos post tri tagoj.
 +
 +**Pos** povas indiki ankaŭ movon al punkto malantaŭ io (= **a pos**):
 +
 +  * La serpente ia desapare **pos** la arbor. – La serpento malaperis malantaŭ la arbon.
 +
 +**Pos cuando** signifas "post kiam", subjunkcie ("post la tempo, kiam"​):​
 +
 +  * Nos oia la tona **pos cuando** nos vide la lampo. – Ni aŭdas la tondron, post kiam ni vidas la fulmon.
 +
 +===== sin =====
 +
 +**Sin** signifas "​sen"​. Ĝi indikas ion, kio ne ĉeestas:
 +
 +  * Tua sposa gusta sua cafe **sin** lete. – Via edzino ŝatas sian kafon sen lakto.
 +  * Me ia pasea tra la pluve **sin** parapluve. – Mi promenis tra la pluvo sen ombrelo.
 +  * On ave no fuma **sin** foco. – Neniu fumo estas sin fajro.
 +  * Me va decora la casa intera **sin** aida. – Mi dekoracios la tutan domon sen helpo.
 +  * Tu es tota **sin** compatia. – Vi estas tute senkompata.
 +  * El ia adormi **sin** intende. – Li endormiĝis senintence.
 +  * La rexercor ia sorti **sin** descovre la responde. – La esploristo foriris sen eltrovi la respondon.
 +  * La depinta ia cade **sin** causa evidente. – La pentraĵo falis sen evidenta kialo.
 +
 +===== sirca =====
 +
 +**Sirca** sinifia "​ĉirkaŭ"​. Ĝi indikas lokon, kiu ĉirkaŭas aŭ enfermas ion alian:
 +
 +  * La campores fa cantas **sirca** la foco. – La tendanoj faris kantojn ĉirkaŭ la fajro.
 +  * Mea mano es cluida **sirca** mea diton. – Mia mano estas fermita ĉirkaŭ mia dikfingro.
 +  * Edera crese **sirca** la tronco. – Hedero kreskas ĉirkaŭ la trunko.
 +  * On ave pinta verde **sirca** la fenetras. – Estas verda farbo ĉirkaŭ la fenestroj.
 +
 +Ĝi povas indiki ankaŭ movon laŭ ĉirkaŭa vojo:
 +
 +  * La luna vade **sirca** la tera, e la tera vade **sirca** la sol. – La luno iras ĉirkaŭ la tero, kaj la tero iras ĉirkaŭ la suno.
 +  * Nos intende viaja **sirca** la mundo par cavalo. – Ni intencas vojaĝi ĉirkaŭ la mondo surĉevale.
 +  * El vaga **sirca** la jardin e ole la flores. – Ŝi vagas ĉirkaŭ la ĝardeno kaj flaras la florojn.
 +
 +Ĉe esprimoj de tempo kaj kvanto, **ĉirkaŭ** indikas, ke la valoro estas proksimuma – la efektiva valoro estas ie en la ĉirkaŭa amplekso:
 +
 +  * Me ave **sirca** sincodes anios. – Mi havas ĉirkaŭ kvindek jarojn.
 +  * Me pote pensa a **sirca** sento razonas per no revela mea eda. – Mi povas pensi de ĉirkaŭ cent kialoj por ne malkaŝi mian aĝon.
 +  * La conserta ia comensa **sirca** dui pos dudes. –  La koncerto komenciĝis ĉirkaŭ duono post la dudeka.
 +  * **Sirca** la lus prima, me ia oia tua can abaiante. – Ĉirkaŭ la tagiĝo mi aŭdis vian hundon boji.
 +
 +===== su =====
 +
 +**Su** signifas "​sub"​. Ĝi indikas lokon, kiu estas pli malalta ol alia, ĉu fizike, ĉu metafore:
 +
 +  * La neva craci **su** mea pedes. – La neĝo knaras sub miaj piedoj.
 +  * La solo es **su** la sofito. – La planko estas sub la plafono.
 +  * Antilopes ia reposa **su** la arbores. – Antilopoj ripozis sub la arboj.
 +  * Ave un table de sanduixes **su** la fenetra. – Estas tablo da sandviĉoj sub la fenestro.
 +  * Tu pare es **su** la influe de la vino. – Vi ŝajnas esti sub la influo de la vino.
 +  * Me no pote labora **su** tua regulas. – Mi ne povas labori sub viaj reguloj.
 +
 +Per etendiĝo, **su** povas indiki ankaŭ iun ajn lokon, kiu estas fizike kovrita de io, ĉu ĝi vere estas pli malalta aŭ ne:
 +
 +  * La color vera de la sofito es apena vidable **su** esta pinta fea. – La vera koloro de la plafono estas apenaŭ videbla sub tiu ĉi aĉa farbo.
 +  * Me ave un paceta **su** mea braso. – Mi havas pakon sub mia brako.
 +  * El ia porta un sueter **su** sua jaca. – Li portis sveteron sub sia jako.
 +
 +**Su** povas indiki ankaŭ movon al loko sub io (= **a su**):
 +
 +  * La acua ia vade **su** la mobilas. – La akvo iris sub la meblojn.
 +
 +===== supra =====
 +
 +**Supra** signifas "​super"​. Ĝi indikas lokon, kiu estas pli alta ol alia, ĉu fizike, ĉu metafore:
 +
 +  * La nubes es **supra** mea testa. – La nuboj estas super mia kapo.
 +  * La teto es **supra** la sofito. – La tegmento estas super la plafono.
 +  * El ia apoia **supra** la table per ateni la sal. – Ŝi kliniĝis super la tablon por atingi la salon.
 +  * Un tempesta enorme developa **supra** la mar. – Grandega ŝtormo disvolviĝas super la maro.
 +
 +**Supra** implicas spacon inter la du aferoj. Se neniu spaco ĉeestas, oni uzas **[[#​sur|sur]]** anstataŭe.
 +
 +Per etendiĝo, **supra** povas indiki ankaŭ ion ajn, kio fizike kovras ion alian, ĉu ĝi vere estas pli alta aŭ ne:
 +
 +  * La montania lansa un ombra **supra** nosa casa. – La monto ĵetas ombron super nia domo.
 +  * El ia porta un covretota **supra** sua otra vestes. – Li portis supertuton super siaj aliaj vestoj.
 +
 +**Supra** povas indiki ankaŭ movon al loko super io (= **a supra**):
 +
 +  * La sol leva **supra** la tera. – La suno leviĝas super la teron.
 +
 +===== sur =====
 +
 +**Sur** signifas "​sur"​. Ĝi indikas lokon ĉe la supraĵo de io, ĉu tenate tie de gravito, ĉu fiksite al ĝi alimaniere:
 +
 +  * Mea xapo es **sur** mea testa. – Mia ĉapelo estas sur mia kapo.
 +  * No senta **sur** la seja rompeda. – Ne sidu sur la rompita seĝo.
 +  * Si on sta **sur** la balcon, on vide la mar. – Se oni staras sur la balkono, oni vidas la maron.
 +  * La asfalto **sur** la strada fonde en la caldia. – La asfalto sur la strato fandiĝas en la varmeco.
 +  * Esce la vive esiste **sur** Marte? – Ĉu estas vivo sur Marso?
 +  * Me va pende esta depinta **sur** la mur. – Mi pendigos tiun ĉi pentraĵon sur la muro.
 +  * La om ia besa la fem **sur** sua jena. – La viro kisis la virinon sur ŝia vango.
 +
 +**Sur** povas signifi ankaŭ "sur -n", do movon al la supraĵo de io (= **a sur**):
 +
 +  * Pone tua cartas **sur** la table. – Metu viajn kartojn sur la tablon.
 +  * Un roca cual cade **sur** la tera es nomida un meteorite. – Roko, kiu falas sur la teron, estas nomata meteorito.
 +  * El ia pone un dital **sur** sua dito. – Ŝi metis fingringon sur sian fingron.
 +
 +Metafore **sur** signifas "​pri":​
 +
 +  * La teatral es **sur** la gera. – La teatraĵo estas pri la milito.
 +  * Me ia leje multe libros **sur** la tema. – Mi legis multajn librojn pri la temo.
 +  * La xica plora **sur** sua popa perdeda. – La knabino ploras pri sia perdita pupo.
 +
 +===== tra =====
 +
 +**Tra** signifas "​tra"​. Ĝi indikas lokon, ene de kiu okazas movo, pasante de unu ekstremaĵo al la alia:
 +
 +  * Acua flue **tra** la tubos. – Akvo fluas tra la tuboj.
 +  * La enfantes ia core **tra** la vileta. – La infanoj kuris tra la vilaĝo.
 +  * La pluve ia trova un via **tra** mea saco. – La pluvo trovis vojon tra mia sako.
 +  * La tren vade de Milano a Roma **tra** Bologna. – La trajno iras de Milano al Romo tra Bolonjo.
 +  * Un rueta gida **tra** la campos a la lago. – Vojo kondukas tra la kampoj al la lago.
 +  * Me regarda la stelas **tra** la fenetra abrida. – Mi rigardas la stelojn tra la malfermita fenestro.
 +  * Los ia resta juntada **tra** la anios. – Ili restis kune tra la jaroj.
 +  * El ia senta en un sejon **tra** la note. – Li sidis en fotelo tra la nokto.
 +  * On ia oia la esplode **tra** la site. – Oni aŭdis la eksplodon tra la urbo.
 +
 +===== ultra =====
 +
 +**Ultra** signifas "​aliflanke de" aŭ "​superante"​. Ĝi indikas lokon ĉe la alia flanko de io:
 +
 +  * La scola es **ultra** la eglesa. – La lernejo estas aliflanke de la lernejo.
 +  * **Ultra** la ponte es un vista merveliosa. – Trans la ponto estas mirinda vidaĵo.
 +  * Esta taxe es **ultra** mea capasia. – Ĉi tiu tasko superas mian kapablon.
 +
 +Ĝi povas indiki ankaŭ "trans -n", do movon al tia loko (= **a ultra**):
 +
 +  * La esplorores ia viaja **ultra** la montanias. – La esploristoj vojaĝis trans la montojn.
 +  * Los ia remi un barceta **ultra** la lago. – Ili remis boaton trans la lagon.
  
gramatica/eo/prepozicioj.txt · Editada: 2019/08/10 11:59 par Simon