Utiles de conta

Utiles de pajeria


gramatica:eo:konjunkcioj_kaj_subjunkcioj

Diferes

Esta mostra la diferes entre du revisas de la paje.

Lia a esta compara

gramatica:eo:konjunkcioj_kaj_subjunkcioj [2019/07/15 15:54]
Simon creada
gramatica:eo:konjunkcioj_kaj_subjunkcioj [2019/08/10 12:00] (corente)
Simon [Konjunkcioj kaj subjunkcioj]
Linia 1: Linia 1:
 +{{page>​naviga}}
 +
 +====== Konjunkcioj kaj subjunkcioj ======
 +
 +**[[#​konjunkcioj|Konjunkcioj]]** kaj **[[#​subjunkcioj|subjunkcioj]]** estas du similaj specoj de vortoj, kiuj kunligas du aferojn.
 +
 +===== Konjunkcioj =====
 +
 +**Konjunkcio** kunligas du samspecajn erojn, produktante pli grandan eron de tiu sama speco. Ekzemple du [[substantivoj#​substantvaj_vortgrupoj|substantivaj vortgrupoj]] kunligitaj per **e** formas pli grandan substantivan vortgrupon.
 +
 +Estas kvar konjunkcioj:​
 +
 +  * **e** – kaj //(ambaŭ eroj egale validas)//
 +  * **o** – aŭ //(unu el la eroj validas; eble ambaŭ validas)//
 +  * **no** – ne, kaj ne, sed ne //(la unua ero validas; la dua ne validas)//
 +  * **ma** – sed //(ambaŭ eroj egale validas, sed kontrastas unu al la alia)//
 +
 +Ekzemploj:
 +
 +  * La om **e** la fem vade a la casa. – La viro kaj la virino iras al la domo.
 +  * Tu es multe vea **e** saja. – Vi estas tre maljuna kaj saĝa. //​(verŝajne tre saĝa, ĉar alie la frazo estus **tu es saja e multe vea**//)
 +  * El ia labora ante **e** pos sua vacanse. – Li laboris antaŭ kaj post siaj ferioj.
 +  * Sua aniversario es en marto **o** april. – Ŝia datreveno estas en marto aŭ aprilo.
 +  * Tu desira cafe **o** te? – Ĉu vi deziras kafon aŭ teon?
 +  * On pote visita la museo a lundi **o** jovedi. – Oni povas viziti la muzeon je lundo aŭ ĵaŭdo (aŭ ambaŭ).
 +  * On ia eleje tu, **no** me. – Oni elektis min, ne vin.
 +  * Me ia conta no sola la oveas **ma** ance la capras. – Mi nombris ne nur la ŝafojn sed ankaŭ la kaprojn.
 +
 +Ĉe listoj de pli ol unu ero, oni kutime anstataŭigas la konjunkcion per komo, krom inter la fina paro. Komon oni ofte metas ankaŭ antaŭ la konjunkcio en tia listo:
 +
 +  * Nos va viaja tra Italia**,** Suiz**,** Osteraic**,​** **e** Deutxland. – Ni vojaĝos tra Italujo, Svislando, Aŭstrujo, kaj Germanujo.
 +
 +Por emfazo oni povas duobligi **e**, **o**, kaj **ne**, lokante la kroman konjunkcion antaŭ la unuan eron de la kunligo. Duobla **o** eliminas la eblon, ke ambaŭ eroj validas:
 +
 +  * **e... e** – kaj... kaj
 +  * **o... o** – aŭ... aŭ
 +  * **no... no** – nek... nek
 +
 +Ekzemploj:
 +
 +  * **E** Luis **e** Maria vade a scola. – Kaj Luis kaj Maria iras al la lernejo.
 +  * **O** tu **o** me gania, ma no ambos. – Aŭ vi aŭ mi gajnos, sed ne ambaŭ.
 +  * Me ave **no** la tempo **no** la desira per leje plu. – Mi havas nek la tempon nek la deziron legi plu.
 +
 +**E**, **o**, kaj **ma** povas ankaŭ kunligi du frazojn aŭ subfrazojn:
 +
 +  * Me ia vade a la biblioteca, **e** tu ia visita la museo. – Mi iris al la biblioteko, kaj vi vizitis la muzeon.
 +  * **O** nos solve esta problem, **o** la mundo va fini. – Aŭ ni solvu ĉi tiun problemon, aŭ la mondo finiĝos.
 +  * **Ma** acel es difisil. – Sed tio malfacilas.
 +
 +Oni uzas ankaŭ la adverbon **donce** tiamaniere, kiel mallongigojn de **e donce**:
 +
 +  * Me pensa, **donce** me esiste. – Mi pensas, tial mi ekzistas.
 +  * Nos no ave un mapa, **donce** nos es perdeda. – Ni ne havas mapon, do ni estas perditaj.
 +
 +===== Subjunkcioj =====
 +
 +**Subjunkcio** ligas subfrazon al la enhavanta frazo, kaj indikas ĝian rolon en tiu frazo:
 +
 +Tri specoj ekzistas: la [[#​pronomoj-subjunkcioj|pronomoj-subjunkcioj]],​ la [[#​adverboj-subjunkcioj|adverboj-subjunkcioj]],​ kaj la [[#​specialaj_subjunkcioj|specialaj subjunkcioj]].
 +
 +===== Pronomoj-subjunkcioj =====
 +
 +La demandaj pronomoj **cual** kaj **ci** povas ankaŭ funkcii kiel subjunkcioj por enkonduki [[subfrazoj#​rilataj_subfrazoj|rilatajn subfrazojn]]:​
 +
 +  * La om **ci** ia abita asi ia vade a New York. – La viro, kiu loĝis ĉi tie, iris al Novjorko.
 +  * La poma **cual** ia cade de mea saco es aora noncomable. – La pomo, kiu falis de mia sako, estas nun nemanĝebla. ​
 +  * La fem **de ci** nos parla labora a mea ofisia. – La virino, pri kiu ni parolas, laboras en mia oficejo.
 +  * Tua libro, **en cual** me ia scrive sua nom, es sur la table. – Via libro, en kiu mi skribis ŝian nomon, estas sur la tablo. ​
 +
 +Ili kutime rilatas al antaŭa substantivo. Oni foje preterlasas tiun substantivon. Tiam oni poovas aldoni pronomon por klarigi la signifon:
 +
 +  * Esta es lo **cual** parteni a tu. – Ĉi tio estas tio, kio apartenas al vi.
 +  * La auto blu es lo en **cual** nos vole viaja. – La blua aŭto estas tiu, en kiu ni volas vojaĝi.
 +  * Acel es el **ci** me ia vide. – Tiu estas la persono, kiun mi vidis.
 +  * Tu es el a **ci** me ia parla ier. – Vi estas tiu, al kiu mi parolis hieraŭ.
 +  * **Ci** osa, gania. – Kiu aŭdacas, gajnas. / Tiu, kiu aŭdacas, gajnas.
 +
 +Multe similas la uzo de **cual** kaj **ci** en [[demandoj#​nerektaj_demandoj|nerektaj demandoj]].
 +
 +===== Adverboj-subjunkcioj =====
 +
 +La demandaj adverboj – **do**, **cuando**, **cuanto**, **como**, e **perce** – povas funkcii kiel subjunkcioj por enkonduki [[subfrazoj#​adverbecaj_subfrazoj|adverbecajn subfrazojn]]:​
 +
 +  * Nos parla **como** nos pensa. – Ni parolas, kiel (= en tiu sama maniero, en kiu) ni parolas.
 +  * Me dormi **cuando** me pote. – Mi dormas, kiam mi povas.
 +  * Me va esplica **cuanto** me comprende. – Mi klarigos, kiom mi komprenas.
 +  * Nos abita **do** la du rios encontra. – Ni loĝas, kie la du riveroj renkontiĝas.
 +  * Me ia fini la taxe **en cuando** tu ia parla a me. – Mi finis la taskon, dum vi parolis al mi.
 +  * Nos va core **a do** la vias encontra. – Ni kuros tien, kie la vojoj renkontiĝas.
 +
 +Eblas uzi ilin ankaŭ post substantivo,​ kiel subjunkciojn por enkonduki [[subfrazoj#​rilataj_subfrazoj|rilatajn subfrazojn]]:​
 +
 +  * Me labora en Paris, **do** me abita. – Mi laboras en Parizo, kie mi loĝas.
 +  * El va visita en Julio, **cuando** la clima es bon. – Li vizitos en julio, kiam la vetero estas bona.
 +  * Acel es la razona **perce** Juan ia parti. – Jen kial Johano foriris / Tio estas la kialo de tio, ke Johano foriris.
 +
 +Kaj ankaŭ eblas uzi ilin en [[demandoj#​nerektaj_demandoj|nerektaj demandoj]] (speco de [[subfrazoj#​substantivecaj_subfrazoj|substantiveca subfrazo]]).
 +
 +===== Specialaj subjunkcioj =====
 +
 +La specialaj subjunkcioj **ce** kaj **esce** enkondukas [[subfrazoj#​substantivecaj_subfrazoj|substantivecan subfrazon]]. **Ce** enkondukas raportitan informon, kaj **esce** enkondukas nerektan (= raportitan) demandon pri la vereco de informo:
 +
 +  * Me pensa **ce** tu nesesa un vacanse. – Mi pensas, ke vi bezonas ferion.
 +  * Me no sabe **esce** el va veni. – Mi ne scias, ĉu li venos.
 +
 +Eblas uzi ilin post kelkaj substantivoj,​ adjektivoj, kaj prepozicoj por kompletigi la signifon:
 +
 +  * La idea **ce** la Sol orbita la Tera es un era. – La ideo, ke la Suno orbitas ĉirkaŭ la Tero, estas eraro.
 +  * Nos es surprendeda **ce** vos no ia cexa. – Ni estas surprizitaj,​ ke vi ne plendis.
 +  * Me es felis **ce** tu ia susede. – Mi ĝojas, ke vi sukcesis.
 +  * Los no ia es serta **esce** la tren ia parti ja. – Ili ne certis, ĉu la trajno jam foriris.
 +  * La gato ia entra la sala sin **ce** algun vide el. – La kato eniris la ĉambron, sen ke iu vidis ĝin.
 +
 +Oni povas ankaŭ uzi **ce** por enkonduki iujn subfrazojn, kiuj esprimas rezulton:
 +
 +  * El ia es tan fatigada **ce** el no ia pote pensa. – Ŝi estis tiom laca, ke ŝi ne povas pensi.
 +  * El ia es tan fame **ce** el ia pote oia la ronca de sua stomaco. – Li tiel malsatis, ke li povis aŭdi la stomakon ronki.
 +
 +La specialaj subjunkcioj **afin**, **car**, **si**, kaj **ca** enkondukas [[subfrazoj#​adverbecaj_subfrazoj|adverbecajn subfrazojn]]:​
 +
 +  * Me va veni **si** tu clama. – Mi venos, se vi vokos.
 +  * Me labora **afin** mea enfantes pote come. – Mi laboras, por ke miaj infanoj povu manĝi.
 +  * Lo es calda **car** la sol brilia. – Varmas, ĉar la suno brilas.
 +  * Esta es plu labora **ca** me ia espeta. – Ĉi tio estas pli da laboro, ol mi atendis.
  
gramatica/eo/konjunkcioj_kaj_subjunkcioj.txt · Editada: 2019/08/10 12:00 par Simon